Pies i kot w upały — jak im pomóc i czego NIE robić

Każdego lata powtarza się to samo: właściciele psów i kotów nie doceniają, jak szybko zwierzęta się przegrzewają, a pies zostawiony w nagrzanym samochodzie nawet przy uchylonym oknie to wciąż jedna z typowych przyczyn udaru cieplnego. Pies nie poci się przez skórę, tylko chłodzi się głównie przez dyszenie, a w niewielkim stopniu przez gruczoły potowe w poduszkach łap. Kot reaguje na upały głównie ograniczeniem aktywności i znajdowaniem chłodnych miejsc. W tym tekście pokazuję sygnały odwodnienia i udaru cieplnego, czego absolutnie NIE robić, oraz konkretne kroki pomocy w upalne dni.

Dlaczego zwierzęta tak źle znoszą upały

Pies ma w skórze tylko nieliczne gruczoły potowe — głównie na poduszkach łap. Główny mechanizm chłodzenia to dyszenie: szybkie oddychanie powoduje parowanie wody z błony śluzowej jamy gębowej i języka. Przy bardzo wysokiej temperaturze, a zwłaszcza przy dużej wilgotności powietrza, ten sposób chłodzenia szybko przestaje wystarczać.

Kot poci się minimalnie (poduszki łap, podobnie jak pies), oblizuje futro żeby się chłodzić przez parowanie śliny, ogranicza aktywność. Generalnie radzi sobie z upałami lepiej niż pies — ale starsze koty, kocie krótkonosie (perskie, egzotyczne), kotki w ciąży i kocięta są wyraźnie bardziej narażone.

Najbardziej narażone na udar cieplny są: rasy brachycefaliczne (mopsy, buldogi, boksery, perskie koty), psy starsze, otyłe, z chorobami sercowo-oddechowymi, z ciemną sierścią, oraz wszystkie zwierzęta po długim wysiłku fizycznym w upały. Australijska analiza 119 przypadków chorób z przegrzania u psów z Nowej Południowej Walii (1997–2017) wykazała wyższe ryzyko m.in. u buldogów angielskich i francuskich, mopsów, chow chow, labradorów i golden retrieverów oraz u psów starszych, a 23% przypadków zakończyło się śmiercią ^[1].

Sygnały odwodnienia u psa i kota

Test fałdu skórnego: chwytasz fałd skóry na karku, podnosisz, puszczasz. U zwierzęcia dobrze nawodnionego skóra wraca natychmiast. Jeśli wraca powoli (>2 sekundy) lub stoi „jak namiot” — to sygnał odwodnienia. U starszych zwierząt skóra naturalnie traci elastyczność, więc test nie jest doskonały, ale pomocny.

Najbardziej alarmujące sygnały udaru cieplnego u psa: dyszenie tak intensywne, że zwierzę nie może się uspokoić, zapaść lub problemy z chodzeniem, sinawe lub bardzo czerwone dziąsła, drżenie, dezorientacja, drgawki. W badaniu 42 psów z udarem cieplnym krzepnięcie przy przyjęciu było zwykle jeszcze prawidłowe, ale po 12–24 godzinach u większości psów krew krzepła za słabo, a takie zaburzenie wiązało się z gorszym rokowaniem, rozsianym wykrzepianiem wewnątrznaczyniowym i ostrym uszkodzeniem nerek ^[2].

Czego NIE robić w upały

Nie zostawiaj zwierzęcia w samochodzie. Już przy 25°C na zewnątrz wnętrze auta stojącego w słońcu w ciągu pół godziny może nagrzać się do ponad 40°C, a pies potrafi przegrzać się szybciej, niż się wydaje. Uchylone okno nie ma znaczenia — efekt szklarni dominuje.

Nie chłodź zwierzęcia lodowatą wodą. Wbrew intuicji, wlewanie zimnej wody (poniżej 10°C) na rozgrzanego psa powoduje skurcz naczyń krwionośnych skóry — paradoksalnie utrudnia oddawanie ciepła z głębi ciała. Używaj wody letniej do chłodnej (15-20°C).

Nie wychodź na długi spacer w południe. Asfalt nagrzewa się do 50-60°C — poduszki łap psa palą się jak nasze dłonie na rozgrzanej blasze. Test: dotknij dłonią asfaltu na 5 sekund. Jeśli nie wytrzymujesz, twój pies też nie. Spacery rano (przed 9) i wieczorem (po 19).

Nie strzyż psa „na łyso”. Sierść u psów (zwłaszcza ras z podszerstkiem) działa jako izolacja w obie strony — chroni przed zimnem zimą i przed przegrzaniem latem. Strzyżenie do skóry odsłania skórę na słońce (poparzenia, większe ryzyko nowotworów skóry). Wyczesanie martwej sierści — tak. Strzyżenie sanitarne pyska, brzucha — tak. „Na lato wystrzygę” — nie.

Nie zmuszaj do jedzenia. W upały zwierzęta naturalnie tracą apetyt — to fizjologia. Wymuszanie jedzenia stresuje. Ważniejsze jest, żeby piło. Karma mokra (puszka, sasze) lub nasączenie suchej karmy ciepłą wodą poprawia hydratację.

Co robić, żeby pomóc zwierzęciu w upały

• Stała dostępność świeżej wody. Kilka misek po mieszkaniu, woda zmieniana 2-3 razy dziennie. Możesz dodać 2-3 kostki lodu do miski (nie dawaj psu lodu do zjedzenia jako nagrody — zbyt zimny dla żołądka).
• Chłodne miejsca. Kafelki w łazience, twardy posadzkowy fragment przedpokoju, mata chłodząca z żelu z marketu zoologicznego. Pies sam wybierze, gdzie się położy.
• Zimny mokry ręcznik na łapy. Skuteczny sposób chłodzenia — przykładasz mokry, schłodzony ręcznik do poduszek łap, brzucha, pach. Tam jest najwięcej naczyń krwionośnych blisko skóry.
• Spacer poza upały. Rano przed 9, wieczorem po 19, krótko (15-20 minut zamiast godziny). Wybieraj trasy zacienione, omijaj asfaltowe place.
• Plażowy parasol w ogrodzie. Jeśli pies dużo czasu spędza na podwórku, stały zacieniony obszar to pierwsza pomoc.
• Klimatyzacja albo wentylator. Jeśli upał trwa kilka dni z rzędu i mieszkanie nagrzewa się powyżej 28°C, wentylator skierowany na strefę odpoczynku zwierzęcia robi różnicę.

Dla kotów: wietrz mieszkanie tylko przez okno zabezpieczone siatką, bo koty często wypadają z otwartych okien i balkonów, także z wysokich pięter. Misek z wodą minimum dwie, w różnych miejscach. Świeże, schłodzone karmy mokre. Karma sucha może być nasączona ciepłą wodą — lepsze nawodnienie. Więcej o doborze karmy dla kota.

Pierwsza pomoc przy udarze cieplnym

Jeśli twój pies nagle się załamuje w upały — chwiejny chód, nadmierne dyszenie, sinawe dziąsła, zapaść:

1. Przenieś natychmiast w cień, najlepiej do klimatyzowanego pomieszczenia.
2. Polej ciało (zwłaszcza brzuch, pachy, łapy) wodą o temperaturze 15-20°C. Nie używaj lodowatej.
3. Daj wody do picia — małe łyki, nie wymuszaj jeśli nie chce.
4. Skontaktuj się z weterynarzem, najlepiej zmierz w drodze temperaturę (norma psa to 38-39°C, udar to 40-41°C i wyżej).
5. Nie podawaj leków bez konsultacji z weterynarzem — zwłaszcza ludzkich.

Po udarze cieplnym zawsze konieczna kontrola weterynaryjna, nawet jeśli zwierzę wydaje się wracać do normy. Mechanizmy uszkodzeń (krzepnięcie, niewydolność nerek) mogą się rozwinąć w 24-48 godzin po incydencie.

Dieta i waga w upały

Latem zwierzęta mniej się ruszają, więc kalorycznie powinny dostawać mniej. Otyły pies czy kot to dodatkowy czynnik ryzyka udaru cieplnego — tłuszcz to izolator termiczny, więc trudniej oddać ciepło, plus dodatkowe obciążenie krążenia. Sprawdź jak ocenić prawidłową wagę kota i porozmawiaj z weterynarzem o porcjach na lato.

Pamiętaj też, jakich produktów psu nie podawać w żadnej porze roku — lista najczęstszych szkodliwych pokarmów w naszym tekście o szkodliwych produktach dla psów.

Bibliografia

1. Tripovich JS, Wilson B, McGreevy PD. Incidence and risk factors of heat-related illness in dogs from New South Wales, Australia (1997-2017). Aust Vet J 2023;101(12):473-479. PMID: 37899616
2. Yanai M, Klainbart S, Dafna G, et al. Thromboelastometry for assessment of hemostasis and disease severity in 42 dogs with naturally-occurring heatstroke. J Vet Intern Med 2024;38(3):1500-1509. PMID: 38685600